Meditatievraagbaak (FAQ)

15 vragen en antwoorden met betrekking tot de beoefening van inzichtmeditatie.
 

1.   Waar komt de beoefening van inzichtmeditatie vandaan?

2.   Wat betekent vipassana?

3.   Wat is het doel van de beoefening van vipassana-meditatie?

4.   Voor wie is de beoefening van inzichtmeditatie geschikt?

De Theravada-traditie (letterlijk ‘de adviezen van de ouderen’) verspreidde zich vanuit India naar Sri Lanka, Birma, Thailand, Cambodja en Laos. Inzichtmeditatie vindt haar oorsprong in de traditie van het Theravada-boeddhisme.  >>>

De meest gangbare Nederlandse vertaling voor vipassana-meditatie is ‘inzichtmeditatie’,
soms wordt het ook 'mindfulness-meditatie' genoemd.   >>>

Als herstel al voor een gedeelte heeft plaatsgevonden is het echter wel weer mogelijk om - in overleg met een meditatiebegeleider en op een niet al te intensieve manier - inzichtmeditatie te gaan beoefenen. Verder is vipassana-meditatie geschikt voor iedereen.  >>>

Na verloop van tijd kun je ook leren om bijvoorbeeld opmerkzaam te eten, te drinken of andere meer complexe dagelijkse activiteiten te integreren in het meditatieproces. >>>

Het beoefenen van inzichtmeditatie wordt wel beschreven als een objectieve en wetenschappelijk studie van het leven in het nu.
Je hoeft dan ook geen rituelen of religieuze handelingen te verrichten.
Het is voldoende om alleen maar waar te nemen en te registreren wat zich op het moment in of aan je voordoet. >>>
 

8. Ja en nee. De psychologische principes van mindfulness- of inzichtmeditatie zijn vrij eenvoudig en duidelijk gestructureerd. Maar in de praktijk blijkt dat bijna iedereen een flinke tijd nodig heeft om een werkelijke diepgang in het meditatieproces te krijgen. Hiervoor zijn verschillende oorzaken aan te wijzen:

• Je kunt je (in het begin) bijvoorbeeld soms zeer duidelijk bewust worden van een grote mate van rusteloosheid, ongeduld of andere moeilijk hanteerbare drijfveren in het leven. Het (leren) accepteren en observeren van dergelijke drijfveren heeft tijd nodig.

• Ook kunnen soms onverwerkte vormen van pijn zoals verdriet, boosheid of psychosomatische klachten tijdens het meditatieproces naar boven. In feite is dit al een teken dat het meditatieproces groeit en geven dergelijke ervaringen je de mogelijkheid om ze te leren accepteren en integreren als een waardevol meditatieobject. Het vraagt echter moed en doorzettingsvermogen om niet te stoppen en dergelijke moeilijkheden op een niet-veroordelende manier te observeren en te benoemen, zoals en zo lang ze op de voorgrond treden.

• Een andere tijdrovende factor is het gegeven dat we als mediterende vaak in subtiele valkuilen terechtkomen, waarbij we onbewust bijvoorbeeld oude denk- of doepatronen volgen. Voorbeelden hiervan zijn het verliezen van objectiviteit of het gebruiken van te veel inspanning bij het mediteren.

In feite zijn er veel meer oorzaken aan te wijzen voor het gegeven dat meditatie niet een snelwerkend medicijn is.
Het heeft tijd en onderhoud nodig en kan vergeleken worden met een homeopathisch medicijn: het werkt langzaam maar zeer effectief en zonder schadelijke bijverschijnselen.   >>>

9. Vaak denken mensen dat je al rustig moet zijn als je begint met meditatie. Dit is echter een misvatting! In feite maakt het voor de beoefening van inzichtmeditatie niet uit of je onrustig, gespannen, moe of ziek bent. Datgene wat je als afleiding of als stoorzender ervaart kun je accepterend (leren) observeren en benoemen of registreren, zo lang en zo vaak dergelijke ervaringen op de voorgrond zijn.
Wél belangrijk is een bepaalde motivatie en openheid om te kijken naar wat er zich op het moment in of aan je voordoet en de adviezen van een begeleider zo veel mogelijk te volgen. Je kunt echter zelf bepalen hoe vaak en hoe lang je wilt mediteren.  Het je vertrouwd maken en diepgang krijgen in het meditatieproces heeft tijd en oefening nodig: oefening baart kunst.

Een zeer waardevolle en onmisbare factor hierbij is begeleiding. Als je wilt leren mediteren of er meer diepgang in wilt krijgen dan is het zoeken van begeleiding (van meer ervaren mediterenden) zeer belangrijk: als ondersteuning, als gids in een onbekend gebied en als klankbord. En als je veel onverwerkte problemen in het meditatieproces tegenkomt, dan kan het zeer waardevol zijn om naast de beoefening van inzichtmeditatie gebruik te maken van andere ontspannings- en bewustwordingsmethodieken, zoals yoga, tai chi, therapeutische gesprekken of een vorm van psychotherapie.   >>>

In het geval van sterke medische - bijvoorbeeld hardnekkige rugklachten - of andere gezondheidsproblemen kan ook altijd de ligmeditatie beoefend worden, namelijk liggend op de rug of op de zij. Als je sterke beperkingen ervaart is het ten slotte ook zeer aan te bevelen om te leren mediteren via het volgen van een MBSR/MBCT programma. Zie www.mindfulnesstraining.nl voor meer informatie hierover.   >>> 
 

11. Zorg ervoor dat je ontspannen rechtop zit: niet stijf als een plank maar ook niet helemaal ingezakt. Ook het hoofd is rechtop, de ogen zijn gesloten en de handen kun je houden zoals je dat zelf prettig vindt: tezamen in de schoot of op de dijbenen, al naar gelang.
Als je een strakke buikriem om hebt is het verstandig die wat losser te maken, zodat de buik vrij is.

Als je fysieke pijn of ongemak gaat ervaren, dan kun je dit in eerste instantie gebruiken als een waardevol meditatieobject.
Je kunt je dan bewust zijn van het gevoel en dat innerlijk benoemen of registreren als ‘pijn’, ‘pijn’, ‘pijn’ of als ‘voelen’, ‘voelen’, ‘voelen’ ... zoals en zo lang dergelijke gevoelens op de voorgrond zijn.
Als lichamelijke gevoelens echter ondraaglijk worden, dan hoef je niet te forceren en krampachtig stil te blijven zitten.
Je kunt dan de ondraaglijkheid van het gevoel opmerken en dan rustig, de bewegingen observerend en registrerend, je houding veranderen en bijvoorbeeld een been strekken. Je hoeft je daarbij geen zorgen te maken dat je anderen zou verstoren in hun meditatieproces, zij kunnen op dat moment het horen van geluid immers weer bewust zijn en registreren.

Zo lang het mogelijk is kan stil blijven zitten en ongemak observeren en benoemen waardevol zijn, om je vertrouwd te maken met dat aspect van het leven. Je hoeft echter niet te forceren. Bemerk je dat een gevoel ondraaglijk, wees dan vrij om (opmerkzaam) te veranderen van houding.   >>>

Het maakt daarbij niet uit op welk tijdstip van de dag je mediteert, elke tijd is een goede tijd. Ook de lengte van de periode die je besteedt aan meditatie is niet vastgelegd. Als je kunt is een uur heel mooi, ik zit zelf echter meestal 30 - 45 minuten. Als ook dat een te hoge opgave blijkt te zijn dan is elke periode tussen de 1 en de 20 minuten ook goed.

Voordat je begint te mediteren is het raadzaam om het antwoordapparaat aan te zetten of de telefoonstekker uit het stopcontact te halen. Daarnaast is het aangeraden om een stil plekje in huis op te zoeken en een klokje te zetten. Ook de meditatiehouding kun je zelf bepalen. Zit- en loopmeditatie blijken echter de meest geschikte basishoudingen.  >>>

13. Begeleiding bij het vertrouwd raken met het meditatieprincipe is onontbeerlijk. Er zijn namelijk vrij veel valkuilen, waarin je tijdens het mediteren terecht kunt komen. Omdat we ons in veel gevallen niet bewust zijn van die valkuilen, kan het meditatieproces stagneren. Begeleiding is dus heel belangrijk. Iemand die meer ervaring heeft met het bewandelen van het spirituele pad,  kan je immers veel gemakkelijker wijzen op obstakels en valkuilen, die je zelf (nog) niet duidelijk als zodanig herkent.

Als je meer vertrouwd bent met het meditatieprincipe, dan kun je ook veel gemakkelijker doorgaan zonder regelmatige begeleiding.
In de praktijk blijkt echter dat ook ervaren mediterenden toch nog regelmatig begeleiding zoeken (bijvoorbeeld bij retraites) om zich zo nu dan te blijven spiegelen en niet onbewust vast te lopen of te stagneren.  

Sommige mediterenden vinden het prettig één begeleider te hebben, andere mediterenden vinden het juist leerzaam om verschillende begeleiders te hebben. Al naar gelang je behoefte en de mogelijkheden dus.
Een open maar ook kritische houding is hierbij zeer op z’n plaats. Zoals de Boeddha zelf zei: ‘Je hoeft niets zo maar aan te nemen … kijk of het volgen van adviezen je goed doet en leidt tot een diepere mate van harmonie en innerlijke vrijheid. Als dit het geval is, dan kun je de betreffende adviezen met een gerust hart volgen. Als dit niet zo is, dan kun je altijd stoppen’.

Naast begeleiding kan ook het lezen van boeken en andere literatuur omtrent het beoefenen van meditatie zeer stimulerend en verhelderend werken. Onder de link publicaties zijn enkele boeken en een CD te vinden die door Frits zijn gepubliceerd.   >>>